Ekranlarda donmekte olan Becel ”Kalbini Sev” reklamlari, fena halde yeniden dirilen Tadelle‘nin reklamlarina mi benziyor? Iki reklamda da bolca kirmizi kalp gormek mumkun.

Yeni mezunun tecrubesiz is bulamamasini ben bir sehir efsanesi sanirdim. Cok aci bir gercekmis. Bir de kuresel ekonomik kriz birer birer  buyuk firmalari ve yanlarinda tedarikci kucuk firmalari yutarken hem Turkiye’deki hem de dunyanin cesitli yerlerindeki arkadaslarimin hala is bulamadigini aci bir sekilde goruyorum. 

Anlamadigim ve senelerdir konusuluan konu da bu tecrubesizlerin nerden tecrube bulup da ise baslayacagidir. Tavsiye edilen ogrencilik yillarinda staj tecrubeleri edinilmesi ve bu yillarin bos gecmemesidir. E, bu da bende var ama yetmiyor(mus). 

Giris seviyesindeki isler icin bile en az 1-2 yil ayni sektorde ayni dalda tecrube isteniyor. Sonunda bu is ilanlari da kapandigina gore 1-2 sene tecrubeli calisanlar da giris seviyesi islerine basvuruyorlar ve aliniyorlar demek ki.. Serbest piyasa.. Talep var demek ki arz da varmis.

Ama ben yine de staj tecrubelerime de guvenerek ve bana her zaman tavsiye edildigi uzere 1-2 sene tecrube isteyen is ilanlarina da basvuruyorum. Gecenlerde bir istisna yaptim ve 3 sene tecrube isteyen bir ilana basvurdum. Istedigim sektor ve isteyebilecegim bir pozisyon. Tecrube kriterini goz ardi edip basvurmamin sebebi bende olan ileri seviye Almanca bilgisi istemesi ve Allah’in bir daginda olup Istanbul’un cogu yerine baska bir sehir kadar uzakken benim evime 20 dk mesafede olmasi. Ancak ben yine de on yazimda onlar “Uzman” aramasina ragmen “Uzman Yardimcisi” pozisyonuna basvurdugumu belirtmistim.

Basvurumdaki pozitif yonleri kendileri de fark etmis olacaklar ki beni gorusmeye cagirdilar. Cok sasirdim. 1-2 sene tecrube isteyenler cagirmazken 3 sene tecrubeli eleman arayan bir firma beni cagiriyordu. 

Gittim. Bir kisilik envanteri doldurdum, ardindan 2 pazarlama calisani ve bir IK calisani ile gorustum. Ilk gorusme olumlu gecti. Bana tecrubeli eleman istediklerinden bahsetmediler. Herhalde beklentileri degisti dedim. 1 hafta sonra da 2. gorusmeye cagirdilar. Demek ki gercekten tecrubeli eleman istemiyorlardi. 

2. gorusmede Alman genel mudur ve IK muduru ile 50 dklik bir gorusme yaptik. Genel mudurun bana en sonunda dedigi sey “Potansiyelin oldugu cok acik ortada, keske biraz tecruben olsaydi. Ilk seninle gorustuk. Eger daha fazla tecrubesi olan biri gelirse onu ise aliriz.” oldu. Ilan “3 sene tecrubeli” diye acilmisken tum rakiplerimin daha tecrubeli olacagini tahmin ettigimden olumlu bir cevap beklemedim. Zaten 1 hafta sonra da ‘maalesef’ beni ise alamadiklarini soyleyen bir e-mail aldim.

Benim takildigim konu, bir genel mudurun, bir IK mudurunun 50 dakikasi bu kadar mi degersizdir?! Eger tecrubeli eleman ariyorsaniz, beni ilk gorusmeye neden davet ettiniz, hadi ilk gorusme elek gorevini goruyordu, sonraki gorusmeye neden cagirdiniz?

Burada ya alacaklari calisandan beklentileri hakkinda IK ve genel mudur arasinda bir iletisim kopuklugu var, ya yeterince anlamli basvuru almadilar ve ben aralarinda en iyilerindendim, ya formalite icabi belli sayida aday ile gorusuyorlar ya da bu firmanin cidden isleyen Insan Kaynaklari politikalari ve uygulamalari yok! Ya da su yazimda bahsettigim gibi is gorusmeleri pazar arastirmasi islevi de goruyor..

Is arama zaten cok zorlu ve yipratici bir surec. Sirketlerin ve IK politikalarinin yanlisliklari adaylarin uzerinde daha da fazla baski olusturuyor. Ama kimsenin ‘degerlendirilmeyen adaylar‘ yonunden bakmadigi cok acik..

Foto: Flickr

Her is gorusmesinden ciktigimda aklimdan bir gecer. Sirketler is gorusmelerini bir nevi danismanlik seansi ya da musteri ile birebir mulakat olarak mi goruyorlar diye?

Benim konu hakkinda nasil dusundugumu, dusuncelerimi nasil olusturdugumu ve bunlari nasil soze doktugumu test eden sorular olabiliecegi gibi bazi sorularin cevaplarini is gorusmesi disinda da degerlendirdiklerini dusunuyorum. 

Nasil sorular bunlar:

- Firmamizin pazarlama stratejileri hakkinda ne dusunuyorsunuz, nerede iyi oldugumuzu, nerede gelistirmeler yapabilecegimizi dusunuyorsunuz?

-Firmamizin reklamlarina rastladiniz mi? Reklamlarimiz hakkinda ne dusunuyorsunuz, sizce nasil iyilestirmeler yapilabilirdi?

-Eger firmamizda calismaya baslayacak olsaniz yapacaginiz ilk yaratici pazarlama isi ne olurdu?

Sonucta is gorusmesine cagirdiklari kisiler en azindan ozgecmis duzeyinde o gorevi yapabilecek kisiler ve bu yuzden de hem hedefi yakalayan hem objektif hem de ise yarar cevaplar aldiklarini dusunuyorum. Eger bunlardan da bazi fikirler cok one cikiyorsa degerlendirmeye aliyorlardir, hatta bence kulak tikamayip almalidirlar da..

Hatta bunlardan birini de temellendirebilirim. Son gittigim gorusmede -sirkete iki defa gittim, ilki insan kaynaklari gorevlisi ve iki pazarlama departmani calisani ile, ikincisi ise genel mudur ve insan kaynaklari muduru ile idi- bana son reklamlarini nasil buldugumu sormuslardi. Ben de her iki gorusmede de son reklamlarinin dusuk kalitede oldugunu ve eski reklamlarinin hedef kitleyi daha iyi yakaladigi ve mesaji cok daha acik ve direkt verdiginden bahsetmistim.

Pat! Gorusmeden 2-3 gun sonra yeni reklamlar gosterimden kaldirildi ve eskiler yayinlanmaya basladi. 

Tabi ki bu karari kendime yontmuyorum. Gorusmeye aldiklari diger kisilerden bu tur yorumlar almis olabilirler. Bir suredir bunu dusunuyor olabilirler. Ama zaman bana epey tesadufi geldi.:)

Ayrica daha once de dedigim gibi, bence bu tur one cikan fikirleri kullanmalarinda sakinca yok, hatta cok da akillica bir pazar arastirma yontemi. Tek eksisi, adayin sirketten red aldiktan sonra kendisini kullanilmis hissetmesi..

Not: Bu hizli tuketim mallari sirketinden red aldim, ancak o da cok farkli bir hikaye..

“Eger 2006 kullanici tarafindan olusturulan icerigin, 2007 sosyal medyanin yili idiyse, 2008 de sohbetin yilidir” (Most Contagious, 2008). Denilmek istenen, firmalarin tek tarafli mesajlarini musteriye gonderdikleri zamanlar artik gecti, kullanicilarin da firmaya mesaj yollamasi artik yayginlasti, bu 2008 yilinda karsilikli iletisim, etkilesim ve bir sohbet halini aldi. Conversation marketing hakkinda daha fazla bilgiye buradan ve suradan ulaşabilirsiniz.

Conversation marketing temelinde musteri ile iliskinin onemini barindirir. Ben de aslinda cok basit bir musteri iliskileri hatasindan bahsetmek isterken bana pazarlamayi daha da sevdiren bir dusunce tarzina deginmis olmak istedim.

Asil derdim, calisan ile musteri arasindaki bu “sohbet”in sahte samimiyet ile nasil tepetaklak edildigini gostermek.

1) Bir ay onceydi. En yakin arkadasimin dogumgunu icin bir cuma gecesi Avrupa yakasinin bir ucundan, Suadiye’ye gecmem gerekiyordu. Gunun cuma olmasi, is cikisi saatlerinde yolda olmam, kopru trafigi ve Anadolu yakasinda yollari hic bilmemem  gibi nedenlerden dolayi, Suadiye Cafe‘ye 2,5 saati geckin bir surede araba kullanarak vardim. Arkadaslarim benden 1 saat once mekana gelmisler, iznimi de isteyerek yemek siparis edip yemislerdi bile. Tum bunlardan hem ac hem de ne kadar sinirli oldugum anlasiliyordur. Nihayet mekana geldim, rezervasyonu yaptiran arkadasin ismini beni karsilayan cok hos bayana soyledim. Kendisi beni cok guzel karsiladi, arkadaslarimin yerini gosterdi ama en son olarak da “Aa, tum arkadaslariniz coktan geldi, siz epey gec kaldiniz” dedi. Kendisine Ally McBeal’de Lucy Liu’nun canlandirdigi Ling’in vahsi bakislarindan birini atip, “Bu duymak istedigim en son sey” diyebildim.

2) 2 hafta oncesi, sabah saat 10:30, once Isbankasi tarafindan zaten 2 ay once istemedigimi belirttigim bir kredi kartinin halen beni subede bekledigini bildirmek icin uyandirilmisim ve birazdan kalkarim diyip, tekrar ruyalara dalmak üzereyim. Tekrar telefonum caliyor. Bir heves is gorusmesi icin araniyor olabilirim diye cep telefonuna atiliyorum. Ama beni yillar yillar once aldigim ve bir kez kullandigim Boyner Anahtar Karti bilgilerinden bulan Back-Up calisani bana bir saglik hizmetini anlatmak istiyor. Nasil bir urun gelistirdiklerini bir pazarlamaci olarak merak ediyorum ve dinlemeyi kabul ediyorum. Beni hic heyecanlandirmayan bir urunun ozelliklerini dinledikten sonra, anket sorularina geciliyor ve kullandigim kredi karti, ozel saglik sigortasi hakkindaki sorulardan sonra “son 1 yil icerisinde check-up yaptirdiniz mi” sorusu geliyor ve ben de yaptirmadigimi soyluyorum. Gelen tepkiye halen sasirmaktayim. “Sagligimiza pek dikkat etmiyoruz galiba Xxx Hanim!”. Uykulu olmasam simdi daha ne cevaplar verirdim diyorum ama, o an agzimdan sadece soguk bir “Yok oyle bir sey” cikiyor.

Iki ornekte de firmalarin pek de elde edemedigi cok degerli bir sohbet imkani yakalanmis. Ancak iki firma da bu imkani bana cok kotu bir musteri deneyimi yasatarak mahvediyorlar. Sohbet iki arkadas arasinda olur, fakat firmalar samimiyet cizgisini iyi ayarlayamazlarsa uzak durulacak, posta konulacaklar mertebesine gecerler. Ozellikle Back-Up’daki musteri hizmetleri temsilcisinin konusmalarinin kaydedildigini ve bunlarin degerlendirme icin dinlenebiliyor oldugunu bildigimden, firmayi temsil eden kisilerin nasil boyle hatalar yapmasina izin verildigini aklim almiyor.

Uzun lafin kisasi, o musteri ile temasa gecilen gerceklesme ani -“Moment of Truth” ve turkcelestirilmesi ile ilgili bir yazi ve tartismasi icin buyurun- firma hakkinda karar verilen kritik bir noktadir ve potansiyeli sonuna kadar kullanilmalidir.

Not: Yaziyi yazarken aklim cok farkli yerlere kaydi. Selcuk Erdem‘in eskizleri gibi ben de aklimdan gecenleri ciziktireyim:

• Musteri ile yuz yuze olan konumda -yani kritik konumda- genelde firmanin en alt kademedeki calisani olur. En alt kademedeki calisan genellikle en dusuk egitime sahiptir, yani musteri deneyiminin onemini bilemeyebilir–> calisanin iyi bir egitimden gecirilmesi gerekir, ancak en alt kademedeki calisana bir egitim yatirimi yapmak firmanin pek isine gelmez.
•  Bu kisi en agir sartlarda calisanlardandir –> musteriye her zaman guler yuz gostermesi zordur–> “emotional labour“.
• Servis sektörü calisanlarinin onceden hazirlanmis siki metinlerle mi hizmet etmesi, yoksa dogaclama yapmalarina ne kadar izin verilecegi iyi belirlenmeli ve onceden calisilmalidir.
• Egitim ve calisan memnuniyetini saglamak icin iyi ve guclu “internal marketing” strateji ve taktikleri uygulamak gereklidir.

Ama gercekten bir reklam yuzunden sucluluk duyduk diye bizi sehrin hengamesinden bir sure kurtaracak tatilimizden vazgecer miyiz?

Not: Seker Bayrami’nda yazdigim bir yazidir.

Su aralar televizyonda donen iki reklam var ki, ilk izledigimde ayni reklami izliyormusum hissi uyandirdilar: Biskrem ve Profilo buzdolabi. Reklamda pisti olmak boyle olsa gerek. Iki reklamda da evin beyi aksam eve -kendisi icin- onemli bir mac izleme heyecaniyla geliyorlar. 

Evin hanimi da -yine galiba sadece kendisi icin- onemli gunlerden biri olan evlilik yildonumu icin yemekler, mumlar ve hos ortam hazirlamis olarak beyinin gelmesini bekliyor. Biskrem hanimi bir bisküviye tav olurken, Profilo hanimi da iyi bir kocasi olmasa da iyi bir buzdolabi olmasiyla kendini teselli ediyor. Fikirler -yildonumu unutma, erkeklerin futbol aski- o kadar klise ki, zaten simdiye kadar bircok reklama malzeme olmuslardi.. (Hangileriydi? Hatirladiniz mi?) Ancak ikisi ayri ayri yayinlansa ilgimi cekmeyecek iki reklam, pisti olarak ilgimi cekti, bu da onlarin sansidir belki?!

Uydunet, Turksat’in eski Kablonet hizmetine uygun gordugu yeni isim. Bir de yeni slogani var: “Gercek Internet“.

Bunun uzerine pek bir sey demek istemiyorum. Ama korkuyorum arkasindan bir Hakiki Internet, Oz Hakiki Internet gelir diye..

Gecen sene yuksek lisans tezim kapsaminda odak gruplar gerceklestirmistim. Konusu ozel bir markalama turu olan “co-branding” (ortak markalama) ve tuketicilerin buna bakislari idi. Odak grupta farazi ortak markalanmis urunler olusturarak tepkileri anlamaya calismistim. Kullandigim ornek markalardan biri de Ulker idi. Ulker ile ilgili agir basan uc yorum vardi:

1) Ulker urunlerinin tadi guzeldir!

2) Ulker, “dincilerin” markasidir –> ozellikle Ulker alirim ya da ozellikle Ulker almaktan kacinirim.

3) Ulker kesinlikle yenilikci degildir ve taklit urunler cikarir, ama 1. maddede dendigi gibi yine de lezzetli urunler uretir.

3. iddiaya orneklerle destek verirsek:

Ferroro Rocher –> Ulker King Top

Kinder Suprise –> Ulker Toto

Mars Bounty –> Ulker Coco Star

Milka M-Joy –> Ulker Rio

Mars Snickers –> Ulker Rodeo

Nestle Krunch –> Ulker Kranci

.

.

.

.

Bir de Eti ve Ulker arasinda paylasilamayan Browni vardi. (Ayrintisi burada)

Yeni urun gelistirmede Ulker’in bazi kategorilerinde “Me too!” (Ben de!) stratejisi izlediği belli.. Ancak pazarlama iletisiminde bile fikir araklama sektor liderine hic yakismiyor. 

Eti Maximus‘un buradaki reklamlarindan sonra Ulker Metro icin benzer konulu ama Maximus’un yaninda cok zayif kalan bir reklamla ekranlara geldi. Ancak Eti olusturdugu sitesi ve interaktiviteyi destekleyen kampanyasi ile musteriye yaklasmada Ulker’den cok adim onda.

Metro zaten yillardir bilinen ve yerlesmis bir Ulker markasi. Bence Eti’nin daha yeni urunu Maximus’u takip ediyor olmasi, cok aci. Acaba tuketicinin zayıf hafizasina mi guveniliyor? Metro’nun bilinirligi daha yuksek oldugu icin Maximus’da yaratilmak istenen “yuksek enerji verir” algisini calabilecegine mi inanıyor?

Talebim: Ulker’in innovasyona agirlik vermesi ve sektor liderine yakisir sekilde “liderlik etmesi”. Yoksa sadece sektorun lideri degil, sektorun en cok satani olarak adlandirilir.